نوع مقاله : Articles

نویسنده

استادیار گروه گرافیک، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه گیلان، رشت، ایران

چکیده

نسخه خطی نهج‌البلاغه دوره صفوی از نفایس خطی گنجینه اسناد کتابخانه ملی است، شیوه‌ی اجرای سنتی این اثر، حاکی از دانش بصری خوشنویس و خلاقیت‌های منحصر به فرد آن در مدیریت متن نوشتاری است. تحقیق حاضر در پی پاسخ به این پرسش است که تذهیب و نوشتار در نسخه خطی نهج البلاغه متعلق به دوره صفوی چه فضای بصری و معناشناختی را در مخاطب ایجاد می‌کند و چه مبانی و اصول بصری در ایجاد این فضای حسی تاثیر گذارند. هدف از تحقیق تبیین جنبه‌های معنایی و بصری تاثیرگذار صفحه‌آرایی نسخه خطی نهج البلاغه به عنوان بخشی از گرافیک سنتی دوره اسلامی است. روش تحقیق توصیفی – تحلیلی است، روش گردآوری مطالب کتابخانه‌ای، از طریق فیش‌برداری و تصویرخوانی است. بر اساس مطالعات انجام شده می‌توان نتیجه گرفت: خلق این اثر خطی توسط خوشنویس شیعه با عشق به زیبایی و اشراق به حقایق وجود الهی و تزکیه نفس همراه است و هماهنگی میان تذهیب و نوشتار در انتقال معنای حسی آرامش‌بخش در برخی صفحات وجود دارد. تمهیدات بصری، انتقال معانی ویژه مانند هماهنگی و آرامش، حرکت بصری و جوشش، ریتم و ضرباهنگ، تیرگی و روشنی، دوری و نزدیکی، تضاد و تباین را به دنبال دارد. کاتب این اثر، اصول سازماندهی تصویر مانند هماهنگی، تضاد، تعادل، تسلط، حرکت و تناسب، را برای انتقال معنای حسی، جلب نظر و هدایت بصری مخاطب به کار برده است.

کلیدواژه‌ها

Chen ,Design Associates.(2011). "Finger print" No 2: The evolution of handmade elements in graphic design.Blue Ash,Oh: How book
Klanten,R,.Ehmann S.Hubner, & Sinofzik, A. (2012). "High touch: Tactile Design"
Arnheim, R., (2007) "The Art and Visual Perception of Creative Eye Psychology", translated by Majid Akhgar, Tehran: Samat Publishing.
Stinson, O., Wiig.Boon.C., (2011), "Fundamentals of Art", Theory and Practice, translated by Mohammad Reza Yeganehdoost, Tehran, Samat Publishing.
Borkhart, T., (1987), "Islamic Art of Language, Expression," Massoud Rajabnia, Tehran: Soroush
Beheshti, T., (2019) "Compilation of page layout system governing three samples of Timurid Qurans preserved in the National Museum of Iran", Journal of Fine Arts, Volume 23, Number 2, 79-86
Dandis, Donis A., (2008), "Principles of Visual Literacy", translated by Masoud Sepehr, Tehran, Soroush Publications.
Rahimi, F., (2012) "Middle of Art Aesthetics", Tehran: Payame Noor University.
Rikhtegaran, M., (2001) "The Art of the Beauty of Thought", Tehran: Saghi Publishing.
Shafiee, N., Marathi, M. (2014), "A study of the structure and page layout of the opening pages of the Holy Quran from the fifth to the twelfth century AH", Volume 9, Number 31, 22-35
Sheikhs, N., (2006), "Sensory Graphics", Tehran: Loh Negar.
Azimi, Habibollah, (2013), "Text Research in Nahj al-Balagheh with reference to two authoritative versions of the 5th and 6th centuries AH", Journal of National Library and Information Studies, Volume 24, Number 96
Fadavi, S.m, (2015), "Illustration Techniques", Tehran: Mirdashti Cultural Center.
Kazemi, S., (2008) "A Study of the Principles of Layout of Qurans of the Ilkhanid Period", Journal of Fine Arts, No. 32, 95-102
Nasr, Seyed Hossein, (2010) "Spirituality in Islamic Art", translated by Rahim Ghasemiyan, Tehran: Hekmat Publishing.
Klim Kite, H., (2005), "Manichaean Art", translated by Abolghasem Esmailpour, Tehran: Myth Publishing.
Lapotor, M., (2006), "Page layout", translated by Farhad Goshayesh, Tehran: Lotus Publications.
Mahdavi, M. Amin, (2009) "Evidence of network layout in Iranian manuscripts", visual language of Shahnameh, translated by Seyed Davood Tabatabai, Tehran: Institute for Compiling, Translating and Publishing Text Art works
Manuscript of Nahj al-Balaghah, (1065-1055) Written by Mohammad Mahdi Sharifi Tabrizi, book code 812635, treasure trove of manuscripts of the National Library.
Wang, W., (2001), "Principles of Design and Form", translated by Azadeh Bidarbakht, Nastaran Lavasani, Tehran, Ney Publishing, First Edition
Hay Smith, C. (2016), "What Goes Within a Paragraph? Principles of Typography", translated by Farzaneh Ariannejad, Tehran, Black Publishing
Yavari, H., (2011) "The Manifestation of Light in Traditional Iranian Arts", Tehran: Surah Mehr Publishing